8 maart 2012

Thomas Manns „Menschheitslieder“

Esthetische en ethische implicaties van polyfonie, homofonie, poëzie en proza
in het denken en werk van Thomas Mann

dr Sabine Lichtenstein

De muziek hield Thomas Mann levenslang in haar ban. Elk fictie-werk (en bijna elk essay) toont openlijk (Doktor Faustus) of verborgen (Der Erwählte) zijn ethische twijfel ten aanzien van kunst en kunstenaars. Paradigmatisch voor de kunst was voor hem de muziek. Maar tegelijk is elk fictie-werk gemusicaliseerd, “telling” (door muziek als thema te behandelen) of “showing” (met gebruikmaking van muziektechnische procedures). Deze dubbelheid in Manns waardering voor muziek wijst op het probleem waarmee hij zijn leven lang worstelde. Dat de muziek in zijn werk zo prominent aanwezig is, hangt samen met zijn denken in antithesen. Hij bracht de muziek en de poëzie onder één esthetische en ethische noemer en stelde er, zelf een prozaïst, het proza tegenover, dat echter poëtisch diende te zijn.
De lezing zal het probleem en Manns oplossing uiteenzetten, uitgaande van een muzikaal fragment uit de roman Joseph und Seine Brüder. Vervolgens zal zijn oplossing voor het probleem worden besproken en aan de hand van een fragment uit Der Zauberberg een korte poging worden ondernomen Manns musicofobie/–filie in een traditie te plaatsen.


Dr Sabine Lichtenstein doceert Muziekgeschiedenis bij Muziekwetenschap UvA.